Татарстанда ТДИ һәм БДИ-2026: имтиханнар кайчан узачак һәм кагыйдәләр ничек үзгәрде
Татарстанда 2026 елда 9 һәм 11 сыйныфларны тәмамлаучы 66 меңнән артык кеше имтихан тапшырачак - бу үткән ел белән чагыштырганда 4,2 меңгә диярлек күбрәк. БДИ үткәрү форматы үзгәрешсез калды, ә ТДИ өчен яңалыклар кертелде. Тулырак - «Татар-информ» материалында.
Агымдагы елда чыгарылыш сыйныф укучылары өчен БДИның төп чоры 1 июньдә башлана
Татарстанда бердәм дәүләт имтиханын 18 меңнән артык кеше тапшырырга планлаштыра, шул исәптән быел һәм узган елларны тәмамлаучылар, көллият һәм техникум студентлары, дип хәбәр итте бүген «Татар-информ» да узган матбугат конференциясендә ТР Мәгариф һәм фән министры урынбасары Минзәлия Закирова.
Хәзер БДИның вакытыннан алда чоры уза. Ул 20 мартта башланды һәм 20 апрельгә кадәр дәвам итәчәк. Республикада аңа 33 кеше гариза биргән.
"Рособрнадзор карары буенча агымдагы елда чыгарылыш сыйныф укучылары өчен БДИның төп чоры 1 июньдә старт ала. Ул 19 июньгә кадәр дәвам итәчәк. Элек дәүләт йомгаклау аттестациясе соңгы кыңгыраудан соң ук башлана иде. Быел укучылар уку елын тулысынча тәмамлаячак. Балаларның әзерләнергә, үткән материалны кабатларга һәм аннары имтиханнар тапшырырга вакытлары булачак", - диде Закирова.
Төп чор тарих, рус әдәбияты һәм химия буенча имтиханнардан башланачак. БДИның мәҗбүри фәннәрен чыгарылыш сыйныф укучылары 4 июньдә (рус теле) һәм 8 июньдә (математика) тапшырачаклар.
"Төп чорның резерв көннәрендә, 22 июньнән 25 июньгә кадәр, БДИны узган елларда тәмамлаучылар тапшыра. Аларның имтиханнарны резерв көннәрендә генә тапшыру мөмкинлеге бар. Моннан тыш, бу чорда имтиханнарны төп чорда имтихан даталары туры килгән быелгы чыгарылыш сыйныф укучылары, шулай ук нигезле сәбәпләр аркасында төп көннәрдә БДИ тапшыра алмаганнар тапшыра ала», – дип ачыклык кертте мәгариф һәм фән министры урынбасары.
Төп чор нәтиҗәләре 1 июльдән дә соңга калмыйча игълан ителергә тиеш.
"Яңадан тапшыру мөмкинлегеннән файдаланган чыгарылыш сыйныф укучылары елдан-ел арта».
БДИның өстәмә чорында – 4, 8 һәм 25 сентябрьдә - рус телен һәм база математикасын төп чорда канәгатьләнерлек билгеләр алмаган яки авыру буенча имтиханнарны калдырган чыгарылыш сыйныф укучылары кабат тапшыра алачак.
Элеккечә үк, быелгы чыгарылыш сыйныф укучылары, нәтиҗәләрне яхшырту өчен, БДИ фәннәренең берсен яңадан тапшыра алачак. Исегезгә төшерәбез, мондый мөмкинлек Россия Президенты Владимир Путин карары нәтиҗәсендә барлыкка килде. Президент көннәре 8 һәм 9 июльгә билгеләнгән.
"Әмма кабат тапшыру нәтиҗәсе исәпкә алынуын истә тотарга кирәк. Бер яктан, бу куркыныч, ә икенче яктан - үз нәтиҗәңне яхшырту мөмкинлеге. Яңадан тапшыру мөмкинлегеннән файдаланган чыгарылыш сыйныф укучылары елдан – ел арта бара», - дип ассызыклады Закирова.
Аның сүзләренә караганда, аттестат алу өчен төп фәннәр – рус теле һәм математика буенча БДИ тапшыру да җитә. Әмма югары уку йортына кергәндә профильле математика буенча БДИ нәтиҗәләре исәпкә алына. Моннан тыш, мәҗбүри фәннәрдән тыш, вуз профиле буенча сайлап алу буенча ике фән тапшырырга кирәк.
"Туган тел һәм әдәбият буенча имтиханны сайлаган чыгарылыш сыйныф укучылары саны артты»
Быел мәктәпләрдә укуны 16,5 меңнән артык унберенче сыйныф укучысы тәмамлый. 2025 ел белән чагыштырганда аларның саны 1,2 мең кешегә арткан, дип сөйләде Закирова.
"Без профильле математиканы сайлауның уңай динамикасын күзәтәбез. Физиканы сайлаучы чыгарылыш сыйныф укучылары саны 3% ка арткан. Предметларны сайлау югары уку йортларына кабул итү кагыйдәләре һәм аларның нәтиҗәләре керү сынаулары сыйфатында исәпкә алына торган предметлар исемлеге белән билгеләнә», – дип билгеләде ул.
Үзгәрешләр югары уку йортларына керү өчен кирәкле минималь БДИ баллары өлешендә булды. Физика, тарих, информатика, чит телләр, химия, биология, математика буенча баллар артты. «Төрле югары уку йортлары төрле санда баллар чыгарды", - дип билгеләп үтте мәгариф һәм фән министры урынбасары.
Аттестат алу өчен, узган елдагы кебек үк, рус теленнән БДИда 24 балл һәм профильле математикадан 27 балл алу да җитә. Әмма дәүләт вузына документлар тапшыру өчен профильле математика буенча кимендә 40 балл булырга тиеш. Ә рус теле буенча минималь баллар аерыла: мәгариф һәм фән министрлыгы карамагындагы вузларда-40, РФ Мәгариф министрлыгы вузларында – 42.
"Туган тел һәм әдәбият буенча бердәм республика имтиханын сайлаган чыгарылыш сыйныф укучылары саны да артты. 28 майда 44 чыгарылыш сыйныф укучысы татар теленнән имтихан тапшырырга планлаштыра, бу узган ел белән чагыштырганда 59% ка күбрәк", - дип белдерде Закирова.
«БДИ тапшыручы көллият тәмамлаучылар саны ике тапкырга диярлек артты»
БДИ тапшыручы көллият тәмамлаучылар саны ике тапкырга диярлек артты: 2025 елда 166 кешедән 2026 елда 319га кадәр, дип хәбәр итте мәгариф һәм фән министры урынбасары.
Бу көллият һәм техникумнардан соң укырга керүче абитуриентларны югары уку йортларына кабул итү тәртибендәге үзгәрешләр белән бәйле, дип аңлатты ул.
«Әгәр бакалавриат яки специалитет программалары профиле алынган урта һөнәри белем юнәлешенә туры килмәсә, күпчелек очракта БДИ нәтиҗәсе кирәк була", - дип билгеләде Закирова.
Аның сүзләренә караганда, урта һөнәри белем бирү учреждениеләрен тәмамлаучылар арасында рус теле, биология, профильле математика, җәмгыять белеме һәм химия кебек фәннәр популяр.
«Әгәр чыгарылыш укучысы имтиханнан чыгарылган икән, яңадан тапшыру мөмкинлеге юк"
Закирова имтихан тапшырганда укучыларга түбәндәгеләр тыела, дип кисәтте:
- үзең белән элемтә чаралары, электрон-исәпләү техникасы, фото-, аудио - һәм видеоаппаратура, белешмә материаллар, язма материаллар һәм мәгълүматны саклау һәм тапшыруның башка чаралары булу;
- аудиторияләрдән һәм имтихан үткәрү пунктыннан черновиклар, имтихан материалларын кәгазь һәм электрон чыганакларда чыгарырга;
- имтихан материалларын фотога төшерергә;
- контроль-үлчәү материаллары текстында күрсәтелгәннәрдән тыш, белешмә материаллардан файдаланырга;
- имтихан үткәрү пункты буенча оештыручы озатуыннан башка йөрергә;
- сөйләшергә, күчеп утырырга, теләсә нинди материаллар һәм предметлар белән алмашырга.
"Тәртип бозган очракта БДИ катнашучысы имтиханнан чыгарыла. Быел ул имтиханны кабат бирә алмаячак. Әгәр дә ул рус телен яки математиканы канәгатьләнерлек булмаган баллга тапшырган икән, ул резерв көннәрендә яки көзге чорда яңадан тапшыра ала, ә кагыйдә бозган өчен чыгарылган икән, яңадан тапшыру мөмкинлеге юк», – дип ассызыклады Мәгариф һәм фән министры урынбасары.
Имтихан уздыру тәртибен бозу турында апелляцияне аны уздыру көнендә имтихан уздыру пунктыннан чыкканчы дәүләт имтихан комиссиясе әгъзасына бирергә мөмкин. «Әгәр чыгарылыш сыйныф укучысы ППЭдан чыккан икән, апелляция кабул ителми", - дип билгеләде Закирова.
«Тугызынчы сыйныфларда имтиханнар ОГЭ 2.1 технологиясен кулланып үткәреләчәк»
Төп дәүләт имтиханын быел Татарстанда тугызынчы сыйныфны тәмамлаган 48 меңнән артык кеше тапшырачак. Узган ел белән чагыштырганда тугызынчы сыйныф укучылары 3 меңгә якын кешегә күбрәк, дип сөйләде мәгариф һәм фән министры урынбасары.
ТДИның вакытыннан алда чоры 21 апрельдән 18 майга кадәр, төп чоры – 2 июньнән 6 июльгә кадәр һәм өстәмә чоры – 3 сентябрьдән 25 сентябрьгә кадәр узачак.
"Тугызынчы сыйныфта дәүләт йомгаклау аттестациясенә керү булып йомгаклау әңгәмәсе санала. Йомгаклау әңгәмәсе нәтиҗәләрен эшкәртү өчен веб-технологияләр куллану быелгы яңалык булды. Һәр мәктәп «Веб ИС-9» автоматлаштырылган системасында булдырылган шәхси кабинетта катнашучыларның нәтиҗәләрен тутырды. Укытучылар кәгазьләрне тутырмадылар. Шулай итеп, балаларның мәгълүматларын эшкәртү өчен вакыт кыскарды. Технология үзен аклады", - дип хәбәр итте ул.
Закирова сүзләренчә, быел ОГЭ 2.1 технологиясен кертү дә яңалык булган.
"Быел тугызынчы сыйныфларда беренче тапкыр имтиханнар шушы технологияне кулланып үткәреләчәк. Ул БДИ технологиясенә охшаш. Имтихан материаллары сакланган Интернет челтәре аша тапшырылачак һәм аудиториядә бастырылачак, имтихан материалларын сканерлау имтихан уздыру пунктында башкарылачак", - дип билгеләде ул.
Моннан тыш, Татарстанда беренче мәртәбә урта һөнәри белем алу мөмкинлеген киңәйтү буенча эксперимент үткәрелә. Анда катнашучылар дүрт имтихан урынына бары тик рус теле һәм математикадан ике мәҗбүри имтихан тапшыра ала.
Экспериментта эшче һөнәре алырга теләгән тугызынчы сыйныф укучылары катнаша. Ике имтихан нәтиҗәләре буенча аттестат белән алар республикага кирәкле 33 һөнәрнең берсенә укырга керә алалар. Экспериментта катнашу өчен әлегә 3,6 меңнән артык чыгарылыш укучысы гариза биргән, дип ассызыклады министр урынбасары.
«Физика һәм биологияне сайлаучылар артты»
ТДИ сайлау буенча топ-5 предметка, узган елдагы кебек үк, география, информатика һәм җәмгыять белеме кергән, диде Закирова.
"2025 ел белән чагыштырганда физика һәм биологияне сайлаучылар өлеше артты. Күп еллар эчендә беренче тапкыр география тапшыручылар өлеше 3,6% ка кимеде", - дип белдерде ул.
Туган телне сайлау предметы буларак 5,8 меңнән артык чыгарылыш сыйныф укучысы тапшырачак, бу узган ел белән чагыштырганда йөздән артык кешегә күбрәк, дип өстәде министр урынбасары.
Мәсәлән, 5,7 меңнән артык чыгарылыш укучысы татар теленнән, 70 – чуваш теленнән, 24 – удмурт теленнән, 22 – мари теленнән имтихан сайлады. Туган әдәбиятны 12 кеше тапшырырга ниятли.
"Күзәтүче булу өчен ата-ана Рособрнадзорда аккредитация узарга тиеш"
Узган ел күзәтүчеләр сыйфатында имтиханнарда 434 ата-ана катнашты. Быел да мондый практика дәвам итәчәк, дип сөйләде Закирова.
Аның сүзләренчә, күзәтүче булу өчен, баласы булган ата-ана Рособрнадзорда аккредитация узарга тиеш.
"Әмма ата-аналар контроль пунктына кадәр генә узалар. Алар имтихан үткәрү пунктына чыгарылыш укучыларының ничек керүен, аларны металлорамкалар янында ничек тикшерүләрен күзәтә алалар. Әгәр аларга хокуклары бозылган кебек тоелса, алар үз мөрәҗәгатьләрен пунктта күрсәтелгән телефонга юллый алалар. Ата-ана имтихан тапшыру өчен аның баласы җибәрелгән пунктка килергә мөмкин», – дип аңлатты министр урынбасары.
Моннан тыш, дәүләт йомгаклау аттестациясендә катнашучыларның хокукларын яклау өчен имтихан уздыру пунктларында Татарстан Республикасында Бала хокуклары буенча вәкаләтле вәкил вәкилләре дә булачак. "Аларның бурычы – теләсә нинди инцидентларга оператив җавап бирү, һәр чыгарылыш укучысы өчен объектив шартлар тәэмин итү», - дип билгеләп үтте ул.
Моннан тыш, имтиханнарда хокук бозулар турында дәүләт хезмәтләре порталындагы кире элемтә платформасы һәм «Госуслуги» мобиль кушымтасы аша хәбәр итәргә мөмкин.
"Берничә ел элек ата-аналар үз балаларының шәхси мәгълүматларын эшкәртүдән баш тарткан очраклар булды. Ә бу дәүләт йомгаклау аттестациясендә катнашу өчен кирәк. Без аларны ышандырырга тырыштык. Әмма хәзер законлы нигез бар-шәхси мәгълүматларны эшкәртүгә ризалык таләп ителми. Без моны дәүләт мәгълүмат системасы аша оештыра алабыз", - дип йомгаклады Закирова.